PAMUK YAĞI

Yağ fabrikası Pure Cotton çırçır işletmesinden çıkan yağ çiğidi değerlendirmek amacıyla 1997 yılında kurulmuştur. Günlük 250 ton çiğit işleme kapasitesine sahiptir. Makinelerin teknolojisi ve proses yönünden ülkemizin en modern yağ fabrikasıdır.

Linter kısmı makineleri Amerikan Carver ve hazırlama ile ekstraksiyon kısmı makineleri İngiliz Eurapa Crown firması imalatıdır. Ekstraksiyon ve preparation kısımları projelendirmesi ise Amerikan Crown firması tarafından yapılmıştır.

Tesisteki mevcut taşıma sistemleri, binalar, balya presler, kazan dairesi ve her biri 10.000 ton kapasiteli ve havalandırmalı tertibatlı üç adet Muskogee tipi çiğit silosu yerli imalattır.

Fabrikaya kamyonlarla gelen çiğidin numunesi alınıp, tartımı yapılır. Çiğit niteliğine göre uygun yere depolanır. Depolamaya uygun olmayan çiğit doğrudan işlemeye verilir.


Günlük işletme deposu iki bölümden oluşmaktadır. Her bir bölüme ayrı niteliklerde çiğit alınarak inverteli yediriciler vasıtasıyla gereken oranda paçal lama işlemi yapılır. Daha sonra çiğit hava çağlayanından geçer. Burada hava ile yıkama yapılarak çiğidin içerisindeki toz, toprak gibi yabancı maddeler alınır. Taş, koza, çöp, elyaf gibi hava çağlayanında alınamayan yabancı maddeler vibrasyonlu ve aspirasyon sistemli eleklerde alınır. Elenmiş çiğidin üzerindeki elyaf birinci ve ikinci kesim tıraşlama makinelerinden alınır.

Bu elyaflar, elyaf temizleyicilerde temizlenip boyalanır. Tıraşlanmış çekirdek , siyah çekirdek deposuna alınır. Buradan kırma makinesine gelir. Kırma makinesiyle çekirdeğin kabuğu(kapçık) ve iç mal birbirinden ayrılır. Kapçık bir üfleyici yardımıyla kapçık deposuna gider. İç mal ise hazırlama ünitesindeki iç mal deposuna gelir.

Hava çağlayanından, eleklerden , tıraşlama ve elyaf temizleme makinalarından gelen iç mal, çok elyaflı çekirdek, pamuk kozası gibi maddeler öğütücüde öğütülür. Bu öğütülmüş malzeme ayrıştırıcıya gelir.

Ayrıştırıcıda öğütülmüş iç mal ile kabuk birbirinden ayrılır. İç mal deposundan alınan iç mal ezici valste ezilip ince pulcuklar haline getirilir. Pulcuklar halindeki iç mal uygun sıcaklık ve rutubette kondisyonlanmak üzere kondisyonlayıcıya gelir. Kondisyonlanmış iç mal genleştiriciden geçip kalet (yağlı kek) halini alır. Böylece iç malın hazırlama işlemi tamamlanır ve soğutulması gerekir. Bu işlem ise Teaster'da gerçekleşir.

Ekstraktör içerisindeki misela adı verilen yağ ve hekzan karışımı birinci buharlaştırma aşamasından geçer. Misella içindeki salvetin bir miktarı alınır. Misella, misella depo tanklarına alınıp, rafinasyon sistemine verilir. Rafine edilmiş misellanın içindeki solvent üç farklı kolonda alınır. Sistemin farklı aşamalarında buharlaştırılan solvent kondenserlerde yoğunlaştırılıp sisteme geri kazandırılır. Kondenserlerde yoğunlaştırılamayan solvent ise mineral yağ kolonlarıyla sisteme geri kazandırılır.

Tesisin en belirgin özelliği ise Türkiye'de ilk defa gerçekleştirilen misella rafinasyonu projesi ile preparation ünitesinde pie-pres yerine expander kullanımıdır. Expander ile misella rafinasyonunun klasik sistemlere göre en belirgin farkları aşağıda incelenmiştir. EXPANDER(Günleştirme makinası): Expander proteinleri ve karbonhidratları pişirir, yağ hücrelerini parçalar, yağ fazlasının açığa çıkmasını sağlayıp genleştirme yaparak sağlam, gözenekli yapıda kolet(yağlı kek) oluşumunu sağlar.

Expander'in solvent ekstraksiyon prosesine en belirgin etkisi kapasite ve artımıdır. Etkin bir şekilde yağ hücrelerini parçalayarak ve gözenekli bir yapı oluşturarak, yağın hekzanla daha iyi kaynaşmasını sağlar. Neticede daha az enerji kaybıyla daha çok ürün elde edilir. Expander solvent sistemlerinde enerji ihtiyacını başlıca üç yerde azaltır. Desolventizer Toaster (Solventten ayırıcı, pişirici) Solvent geri kazanma sistemi Meal Diyer (Küsbe kurutucusu) Desolventizer Toaster: Expander'den çıkan koletlerin sağladığı yüksek süzülme özelliği sayesinde DT'ye küsbeyle birlikte taşınan hekzan miktarı azalır. Küsbedeki hekzan oranı pre-preslerde %40 iken ekspander koletinde bu oran %28'dir. Hekzanı küsbeden almak için geren buhar miktarında azalma olacağından enerji kazancı gerçekleşir.

  Solvent Geri Kazanma Sistemi

Expander koletlerinin yüksek süzülme özelliği aynı zamanda miselladaki hekzan oranını düşürür. Expander koletleri %35 yağ konsantrasyonunda misella üretirken preslerde bu oran %25'dir. Böylece solvent geri kazanımında daha az enerjiye ihtiyaç duyulur.

Kurutucu (Meal Diyer)
Küsbede hekzanı ayırırken daha az buhar gerektiğinden, solventten ayrılmış küsbedeki rutubet miktarıda daha düşük olur. Sonuç olarak daha az kurutmaya ihtiyaç duyulur.

MİSELLA RAFİNASYONU
Rafinasyonda emsalsiz bir gelişme, ham yağın hezanı alınmadan, yağ hala misella formundayken rafine edilmesidir. bu yöntemle ham yerine misella kostik suda çözeltisiyle serbest yağ asitlerini nötralize etmek, fosfatitleri legacüle etmek ve renk veren maddeleri almak için karıştırılır. Yüksek hızlı bir santrifüj, rafine edilmiş misella ile soapstoğu birbirinden ayırır.

Klasik rafinasyona göre misella rafinasyonunun belirgin avantajları şöyle sıralanabilir:

Misella fafinasyonunda yağ ısıtılmadığı için, renk sabitleşmeden çok daha açık renkli nötr yağ üretilir.

Klasik rafinelerde mevcut olan yıkama suyunu ve sabunu yağdan almak için gereken yıkama ve vakum altında kurutma işlemlerine gerek duyulmaz.

Misellanın fiziksel özelliklerinde dolayı enerji ihtiyacında azalma, (ör: daha düşük spesifik gravitesi ve daha düşük viskosite.)

Misellanın kolayca emüsyona uğramaması ve soapstokta daha az yağ kalması sebebiyle daha çok ürün sağlanması.

AOCS tarafından belirlenen rafine kayıplara nazaran elde daha az olması.

Reçinelerin, renk hücrelerinin ve diğer yabancı maddelerin misella rafinasyonunda alınması evaperatörlerdeki etkinlik kayıplarını önler. Isı transfer üniteleri üzerinde biriken reçinelerin olmamamsı enerji tasarrufu sağlar. Ayrıca üretimi durduracak temizlik zamanı azalır.

Soap stoktan kurtulma klasik rafinelerde olduğu gibi büyük bir çevre kirliliği meydana getirmez. Soapstok toaster'da küsbeye katılır. Böylece soapstoktaki hekzan geri kazanılır. Ekstraksiyon tesislerinde üretilen küsbenin yağ oranı düşüktür. Her ne kadar küsbeden mümkün olduğu kadar çok yağ alınmak istense de bu küsbenin hayvan yemi olarak satışını zorlaştırır. Aynı zamanda küsbenin çok kuru ve tozlu olmasını önler. Küsbenin değerini arttırır.

En belirgin avantajı ise ham yağdan daha yüksek fiyattan ve daha kolay pazarlanabilir bir ürün ortaya çıkmasıdır. Yağın nötralizasyonu ek bir tesise ihtiyaç duyulmadan ekstraksiyon tesisinde ve ekstraksiyon elemanlarınca tapılır.